Een bijzondere boon: Jack bean (of zwaardboon)

De jack bean (Canavalia ensiformis) is een robuuste peulvruchtensoort uit de familie Fabaceae, afkomstig uit tropische en subtropische gebieden van Midden- en Zuid-Amerika. In Nederland wordt deze boon de zwaardboon genoemd. De plant staat namlijk bekend om zijn opvallend grote, zwaardvormige peulen die een lengte van wel 30 centimeter kunnen bereiken. De kleur van de bonen varieert per cultivar, maar gewoonlijk zijn ze crème‑wit tot licht beige, soms met een subtiele roze of bruinige zweem rond de hilum (het litteken waar de boon aan de peul vastzat).

De zwaardboon staat bekend om zijn vermogen te kunnen gedijen in arme, droge bodems waar veel andere gewassen het laten afweten. De plant groeit als een kruidachtige klimmer of halfstruik en kan onder gunstige omstandigheden meer dan twee meter hoog worden.

Hoewel de zaden in sommige culturen worden gegeten, moeten ze uiterst zorgvuldig bereid worden. Rauw zijn ze namelijk giftig door de aanwezigheid van canavaline, een stofje dat pas na langdurig koken wordt afgebroken. Het is een niet‑proteïnogeen aminozuur dat sterk lijkt op arginine, een semi-essentieel aminozuur. Het wordt door cellen soms verkeerd ingebouwd in eiwitten, wat leidt tot toxische, foutgevouwen zogenoemde canavanyl‑eiwitten[1].

De soort wordt vaak gebruikt als groenbemester en bodembedekker, omdat de plant stikstof bindt en zo uitgeputte bodems verrijkt. Daarnaast onderdrukt de dichte bladgroei van de zwaardboon onkruid en helpt het wortelstelsel erosie te voorkomen. In veeteeltregio’s wordt de plant soms ingezet als voer, al geldt ook hier dat verhitting noodzakelijk is om de toxische componenten te neutraliseren.

Wetenschappelijk heeft de zwaardboon naam gemaakt dankzij het enzym urease, dat voor het eerst uit deze soort werd geïsoleerd. Dat enzym speelt een belangrijke rol speelt in het filter van de Neokidney. Bij dialyse worden afvalstoffen uit het bloed opgenomen in dialysevloeistof. Urease helpt om die vloeistof weer schoon te maken, zodat deze opnieuw kan worden gebruikt. Daardoor is veel minder vloeistof nodig en kan het dialyseapparaat kleiner worden gemaakt.

De zwaardbonen worden sinds 2026 geteeld bij tuinbouwbedrijf Innogrowers in het Noord-Hollandse De Lier. Daar wordt onderzocht of de bonen op grotere schaal in Nederlandse kassen kunnen worden geteeld. Volgens kweker Roy Persoon is er uiteindelijk ongeveer dertig hectare aan kassen nodig als alle 5,000 tot 6,000 Nederlandse nierpatiënten, die daarvoor in aanmerking komen, gebruik zouden maken van mobiele dialyse.

[1] Hauth et al: A standalone editing protein deacylates mischarged canavanyl-tRNAArg to prevent canavanine incorporation into proteins in Nucleic Acid Research - 2023. Zie hier.

Bron (deels).